Blog

Leren van het leven; De bedoeling van school

Kan jij je voorstellen wat er gebeurt in de klas van leerkrachten die dagelijks met liefde, geduld en discipline aan hun eigen 21e eeuwse vaardigheden werken? In de klas van leerkrachten die weer leerling durven zijn? Wat zou er gebeuren als deze leerkrachten in hun eigen samenwerking bewust met zichzelf en uiteindelijk met elkaar omgaan? Als ze vanuit gelijkwaardigheid elk individu in het team leren waarderen om wat hij of zij duurzaam toevoegt. Wanneer ze vanuit eigenaarschap reflecteren op onderwerpen als onderlinge communicatie, problemen oplossen, leren leren en jezelf (ver)kennen?

Dat blijft niet beperkt tot hun werkoverleg en de kracht van hun team. De vruchten gaan geplukt worden door de kinderen in de klas, door de ouders in de pedagogische driehoek en uiteindelijk in de organiseerprincipes van hun onderwijs. Vandaar dat ik mijn geleerde lessen bij de Slimste bedrijven van Nederland deel met een team van een basisschool in Arnhem. We zijn op expeditie om te onderzoeken hoe groots hun school kan zijn.. Ik ben zo benieuwd…

De eerste kringen zijn gestart

Ik ben met 15 leerkrachten van 1 basisschool in een drietal leren van elkaar kringen in dialoog over de uitdagingen van hun school. Het ‘drama’ laat in de eerste sessies niet lang op zich wachten. Dat doet het nooit. Het is er namelijk altijd, het is het leven. En het is de brandstof voor de groeikansen die ik zoek tijdens de expeditie.

In de één van de kringen gaat het bijvoorbeeld over de visie. Of deze ‘uit nood geboren is’ of dat het ‘werkelijke visie’ is. Een leerkracht vertelt over het gesprek dat ze hierover met haar collega’s had gehad en hoe ze daar afgewezen werd. Ze had ‘geen recht van spreken’, ze had het ‘bij het verkeerde eind’, ze ‘snapte het niet’ en er werd haar kortgezegd de mond gesnoerd. Ze vertelt hoe het voor haar was en de rest vult aan, valt bij of bekrachtigt het verhaal. Je kent dit soort gesprekken wel. De slachtoffer- en reddersrollen worden vertolkt door de aanwezigen en de afwezigen krijgen de rol van agressor. Het is een mooi tafereel. Het kan uren doorgaan, wat zeg ik? Dagen! Wellicht zelfs jaren… Iedereen pakt af en toe voor de afwisseling een andere rol. Ik zit erbij en zie het drama zich ontvouwen. We zijn begonnen. We kunnen aan de slag!

Dramadriehoek

Ieder levend wezen op deze aarde is iedere dag in drama betrokken. In het drama van het leven zijn een aantal rollen te vergeven; de held, het slachtoffer, de agressor en de toeschouwer. Voorbeeldje, 2 kinderen maken ruzie, slaan elkaar de hersens in. De juf grijpt in, eentje krijgt de ‘schuld’ en eentje krijgt ‘gelijk’ en de klas kijkt toe. Die is makkelijk, toch?! Redder, agressor, slachtoffer en toeschouwer. Dit kan je op iedere situatie en elk groepsproces leggen. Ook in onszelf speelt het drama zich af via interne dialoog; wie heeft er gelijk, met wie ben je het eens, wie heeft er schuld en wie kan het oplossen, wie moet zich schamen en wie is de held? Drama’s worden veelal op situationeel niveau opgelost met wie heeft er schuld en wie heeft er gelijk.

Soms, als situaties te vaak herhaald worden, denken we dat niveau te kunnen ontstijgen door het incident structureel op te lossen; met regels. Je mag elkaar niet slaan. Opgelost? Of gaat het dan nog steeds over wie er gelijk heeft en wie schuld? Het wordt alleen makkelijker om de schuldige aan te wijzen als je een regel hebt. Regels, systemen, pleisters plakken, straffen en zaken beslechten; ze houden ons allemaal lekker in die dramadriehoek. Veel mensen zweren bij de dramadriehoek en denken dat dit onze hoogste potentie is. Ik denk het niet.

Mijn kijk op drama

Ik denk dat we door anders te kijken naar het leven de potentie hebben om de dramadriehoek te ontstijgen met bewust zijn, met anders kijken en anders leren. Niet in goed of fout en voorbij schuld en schaamte. Er simpelweg naar kijken en je bewust zijn van wat het drama met jou doet. Welke dialoog het in jezelf oproept, welke emotie door je lijf raast en wat er fysiek, emotioneel en mentaal met je gebeurt. Wanneer je jouw emoties op die manier kan bezien, rijst de vraag; welke leerkans doet zich voor? Zo ontstijg je het drama naar persoonlijke ontwikkeling en wakker worden in jezelf.

Dan ga je terug naar waar het werkelijk om gaat; zien wat er wil gebeuren en daar de rol in spelen die jij nodig hebt om te groeien. Dan kan je jouw toegevoegde waarde leveren om de situatie duurzaam beter te maken.

Dat proces zouden we op school moeten leren herkennen. Zo leer je jezelf en de ander kennen op essentie niveau en kan je wezenlijke dingen gaan doen. Zo leer je kinderen zichzelf te zijn en vanuit die uniciteit zich dienstbaar op te stellen naar elkaar en naar de samenleving. Ik zeg namelijk wel simpelweg kijken, maar ik realiseer me iedere dag dat het niet zo eenvoudig is, we raken allemaal regelmatig verstrikt in het levensgrote drama dat leven heet.

Vaag? Spirituele onzin? Of weet jij diep van binnen ook wel dat het niet gaat over de prietpraat van wie er schuld heeft, wie er beter is, wie er gelijk heeft en wie er de baas zou moeten zijn? En dat we allemaal gelijkwaardig zijn, maar wel uniek. En dat we als we daaruit gaan leven, veel grootser kunnen zijn?

In de praktijk

Het eerder genoemde voorbeeld komt uit een team van basisschool leerkrachten die aan een expeditie zijn begonnen die mogelijkerwijs een transformatie van mens en organisatie (leerkracht en onderwijs) oplevert. Ik wil dit team leerkrachten technieken leren om de drama driehoek te gaan zien voor wat het is en het te kunnen ontstijgen. In de hoop dat ze met geduld, discipline en liefde aan hun eigen ontwikkeling gaan werken. In vertrouwen dat dit de kinderen ten goede komt.

Tijdens de expeditie verkennen we de 21e eeuwse vaardigheden die in het onderwijs steeds belangrijker worden. Het team is er inmiddels van doordrongen dat je 21e eeuwse vaardigheden niet kan onderwijzen, die moet je voorleven. En het begint dus bij henzelf, niet in het systeem, bij de directeur of bij de leermethodes, maar bij henzelf… En stap 1 is de dramadriehoek zien als leerkans.

HOE? Door te participeren en te reflecteren

Het leven bestaat uit lessen. Je participeert in een spel dat het leven heet en trekt allerlei situaties aan (drama) die je nodig hebt om te groeien. Zo kijk ik tenminste naar het leven, niet als slachtoffer van mijn omstandigheden, maar als de baas in eigen leerloopbaan/leven (DeBiell). Daarmee zeg ik niet dat mijn leven maakbaar is, geenszins, maar wat er op mijn pad komt, geeft me de kans om te groeien. Die kans heb ik, het blijft een keuze. Ik kan ook mee blijven doen in het drama dat het leven heet, maar ik weet inmiddels dat ik daar niet van groei. Ieder drama dat zich voordoet, biedt me een kans om te groeien. Dat weet ik, het wil echter niet zeggen dat ik elk drama op die manier pak. Vaak overkomen ze me en raak ik erin verstrikt, wil ik bijvoorbeeld gewoon even lekker verongelijkt zijn. Ook prima, mijn keus! Dan laat ik de les varen en speel ik lekker mee in het drama dat leven heet. Pak ik de volgende, ze worden tenslotte eindeloos herhaald. PS. Ze worden wel groter naarmate ik ze vaker negeert, maar het blijft mijn keuze 😉

Persoonlijke ontwikkeling is niet makkelijk. Het vraagt erom dat de deelnemers in deze kring horen dat elke situatie iets is dat je energetisch aangetrokken hebt om te kunnen groeien. Drama is dus een leerkans. Net zoals het een leerkans is voor kinderen verdrietig of boos zijn omdat ze uitgelachen of weggehoond worden, alsof ze er niet toe doen, niet goed genoeg zijn en ze zich buitengesloten voelen. Het is in het team niet anders dan in de klas. Persoonlijke ontwikkeling is het ontwikkelen van 21e eeuwse vaardigheden. Het zijn vaardigheden die je nodig hebt om vanuit eigenwaarde je te kunnen verbinden aan anderen.

Toen ik in de kring uitlegde dat drama een leerkans in het kader van persoonlijke ontwikkeling en de inhoud slechts ‘afleiding’ of ‘prietpraat’, zag ik de gretigheid bij de leerkrachten. Ik had weerstand verwacht aangezien veel mensen de inhoud heel serieus vinden, maar ze willen het heel graag tot leerkans maken en het drama ontstijgen, ik was aangenaam verrast door hun ambitie en urgentiegevoel. HOE, was hun enige vraag. Hieronder de opties die ik ze voorlegde.

Mogelijkheid 1. Je blijft in het drama en laat je emoties de dienst uitmaken. Dan zijn zij de baas. Dit kan je de rest van je leven doen. Je leert per saldo weinig wezenlijks.

Mogelijkheid 2. Je lost het drama inhoudelijk op en wacht op het volgende agendapunt dat weer een drama wordt. Je leert per saldo veel vaardigheden, ook veel over de inhoud, maar niets wezenlijks en niks over 21e eeuwse vaardigheden.

Mogelijkheid 3. Je laat de inhoud los en kijkt op procesniveau wat er gebeurt en welke leerkans zich aandient in het drama waar je onderdeel van bent. Je kijkt het aan, ruimt op wat je niet meer nodig hebt en kijkt wat zich vervolgens ontvouwt. Je ontwikkelt je in je autonomie, je ziet de ander als spiegel en de situatie als leerkans. Je ontwikkelt je als de baas in je eigen leerloopbaan/leven (Debiell), ontwikkelt je 21e eeuwse vaardigheden en kan ze gaan voorleven aan de kinderen in de klas.

Mogelijkheid 4 is voor enkel voor DeBiellen: Vanuit gelijkwaardigheid en eigenaarschap bekijk je samen de spanning die ingebracht wordt en overleg je wat de oplossing kan zijn. Hoe ga je die organiseren met elkaar, onafhankelijk verbonden aan de missie?

Zolang je niet wakker bent/debiell/authentiek hoef je niet na te denken over mogelijkheid 4. Die kan er pas zijn als het merendeel van de groep zover is dat ze de situatie kunnen zien vanuit gelijkwaardigheid en eigenaarschap. Pas dan kan er werkelijk dialoog zijn over de oplossing. Tot die tijd is ieder agendapunt oefenmateriaal.

Het werkoverleg dat dit team 1 x per 3 weken heeft is een bron van leerkansen. Het wordt nu ervaren als een slagveld. Het is mijn doel om deze prachtige leerkrachten te helpen zien dat hun werkoverleg een speelveld is. Vanaf nu is de inhoud minder belangrijk en wordt het proces een groeikans.

De komende kringen gaan we verder in op het ontstijgen van de drama driehoek. Meer lezen over de expeditie?

De leerkracht wordt weer leerling

De start van de expeditie

Jezelf leren kennen

designed by teslathemes